Còn tứ đế là gì?

Tứ đế là bốn lẽ chắc thực, bốn chân lý mà đức Phật đã chứng nghiệm, phát minh và thuyết pháp đầu tiên tại vườn lộc uyển.

Xin kể và cắt nghĩa bốn chân lý ấy?

1. Khổ, 2. Tập, 3. Diệt, 5. Ðạo.

KHỔ: là những nỗi đau khổ của chúng sinh. Có ba khổ, tám khổ cho đến tám vạn bốn nghìn khổ. Ở đây chỉ xin nói về tám khổ: Khổ sinh, khổ già, khổ bệnh, khổ chết, khổ về yêu nhau mà phải xa cách, khổ về thù ghét mà vẫn gặp gỡ, khổ về mong cầu không được như ý, khổ về năm ấm sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức xí thịnh thái quá.

TẬP: là phiền não mê lầm kết tập, sinh ra khổ. Ví dụ thiển cận: Mắt đối với sắc sinh ra luyến ái, tai nghe tiếng sinh mê hoặc, mủi ngửi hương, lưỡi nếm vị thân chạm xúc, sinh tham trước, ý duyên pháp trần khởi phiền não, kết tập lại thành nhân mê lầm đau khổ.

Khổ là quả; tập là nhân. nhân quả mê.

DIỆT: là cảnh diệt tận đau khổ, sinh tử tức là niết bàn.

ÐẠO: là con đường là phương pháp tu hành để diệt khổ đạt niết bàn. Như: giới, định, tuệ, 37 phẩm trợ đạo, v.v…Diệt là quả mà Ðạo là nhân. Ấy là nhân quả ngộ.