Tổ sư lập ra ngôn cú, Đức Phật chỉ dạy giáo lý chỉ là để phá trừ Biến kế Sở chấp, chẳng hủy hoại pháp môn Duyên khởi. Biến kế sở chấp tánh theo tình thì có về lý thì không, giống như sợi dây mà cho là rắn, chỗ lá cây lay động lại tưởng quỷ ma, không có mà chấp bừa, toàn thể đều rỗng không.
Y tha khởi tánh tức là nhân duyên. Nếu theo duyên tịnh thì được thành Thánh, nếu theo duyên nhiễm thì trở thành phàm. Thế nên, theo duyên không có tự tánh thì gọi là Viên thành.
Kinh Pháp Hoa nói:
“Chư Phật Lưỡng Túc Tôn
Biết pháp thường không tánh
Giống Phật theo duyên sanh Cho nên nói Nhất thừa”.
Trong Luận nói:
“Nếu thấy pháp nhân duyên, gọi là thấy Phật”.
Nên biết không có một trần nào chẳng phù hợp với Lý Sự, không có một pháp nào chẳng phải Phật thừa. Đều là do không thấu rõ cội nguồn ban đầu của muôn pháp, tự tánh của một trần, nên mới phát sanh tình chấp, ngưng trệ nơi tướng, mê muội theo danh, vọng phân chia ra mình người, gượng phát sanh ly hợp, đến nỗi gây ra sự cạnh tranh giữa Lý và Sự, như nước với lửa chẳng dung nhau. Ai nấy đều dựa vào hai bên, chẳng thành tựu đạo lý một vị.
Do mắt mình bị bệnh nên thấy minh châu có tỳ vết; dùng tâm chấp trước nhìn, muôn điều lành thành lầm lỗi. Tánh của dâm dục, sân hận, ngu si, tà kiến, phi đạo còn là muôn giải thoát. Tôn sùng Tam Bảo làm các hạnh lành lợi ích mọi người, lẽ nào lại trở thành điều chướng ngại?
Thế nên, thông suốt thì ngói gạch thành vàng ròng, chấp trước thì diệu dược thành thuốc độc.
Trong kinh nói:
“Lời nói giả dối cũng là lời chân thật, bởi vì dẹp trừ tà chấp. Lời nói chân thật cũng là lời giả dối, bởi vì làm sanh khởi sự chấp chặt vào ngôn ngữ”.
Chỉ cần dẹp trừ tâm lấy bỏ thì đều đi đến con đường diệu huyền thông suốt. Một khi mọi sự nhận thức sai lầm được dẹp trừ thì chỉ còn chân tâm duy nhất; phiền não trần cấu tan hết, thế giới hiện thực đều là cõi Phật thanh tịnh.
Cho nên trong kinh Đại Bát Nhã nói:
“Đức Phật bảo rằng:
Bởi vì đối với tất cả các pháp không chấp trước, cho nên ta gọi đó là Bát Nhã Ba La Mật Đa. Ta bình đẳng trụ ở chỗ không chấp trước này, liền có thể đạt được thân sắc vàng chân thật, thường có ánh sáng một tầm”.
Nếu muốn nhận thức chính xác Phật Pháp không sai lầm, chỉ cần Sự Lý dung thông, tu hành và thệ nguyện theo nhau, từ bi và trí tuệ song hành.
Do đó, Luận Hoa Nghiêm nói:
“Tu tập nghiêng về lý thì ngưng trệ nơi lặng lẽ, tu tập nghiêng về trí không bỏ từ bi, tu tập nghiêng về từ bi thì tập nhiễm tăng trưởng, chỉ phát nguyện ắt dễ sanh khởi tâm hữu vi. Thế nên, Bồ Tát đem pháp dung thông không lấy không bỏ”.
Thiền sư Khuê Phong Tông Mật nói:
“Sự truyền trao giữa thầy và trò cần phải biết theo bệnh cho thuốc, thích hợp thực tế. Thầy dựa vào phương tiện của người xưa, trước tiên cần phải khai thị bản tánh thanh tịnh, sau đó mới khiến đệ tử y theo bản tánh tu thiền.
Mọi người phần nhiều do chấp tướng vì vậy khó mà tỏ ngộ bản tánh. Thế nên, muốn bản tánh hiển bày đầu tiên cần phải trừ chấp trước. Phương tiện phá trừ chấp trước, phải một lúc dẹp hết phàm Thánh, bỏ cả công đức và sự nghiệp, khiến cho tự tâm không dính mắc, đến khi đó mới có thể tu thiền”.
Những kẻ hậu học hiểu biết nông cạn liền chấp vào lời nói này cho là đạo lý rốt ráo. Bởi vì trong quá trình tu tập mọi người phần nhiều buông lung. Cho nên người sau bày tỏ rộng rãi sự ưa thích và chán ghét; chê trách tham dục sân hận, khen ngợi siêng năng khắc khổ; dạy người điều hòa thân và hơi thở, vào đạo theo thứ bậc.
Hậu nhân nghe điều này mà quên mất công dụng của bản giác, liền một mực chắp tay vào sự tướng bên ngoài. Như thế tức là đã ngưng trệ nơi lời nói của giáo lý, lại trái ngược với tông chỉ Thiền môn.
Ngoài ra có một số người học thức nông cạn, họ chỉ biết xa rời cấu nhiễm được thanh tịnh, lìa bỏ nghiệp chướng được giải thoát, do đó công kích cách nói “tâm chính là Phật của nhà Thiền”. Hoặc chỉ biết tự tánh vốn thanh tịnh, tâm tánh thanh tịnh tức là giải thoát, cho nên xem thường những sự tu tập về giáo tướng như trì luật, tọa thiền, điều phục… Họ chẳng biết Đốn ngộ Tự tánh thanh tịnh, đạt được Tánh tịnh giải thoát, đều phải trải qua sự Tiệm tu mới đến chỗ thanh tịnh trọn vẹn, giải thoát rốt ráo. Như thế, chẳng luận là sắc thân hay tâm tánh cũng đều thông đạt vô ngại không còn vướng mắc.
Lại có người cho rằng Không tông chỉ trình bày phủ định, như nói:
Chẳng phàm chẳng thánh.
Tất cả không thể nắm bắt được.
Còn Tánh tông thì trình bày có phủ định có khẳng định.
Hiện nay mọi người đều cho rằng, phủ định là sâu xa, khẳng định là cạn cợt. Cho nên một bề xem trọng lối nói “chẳng phải tâm chẳng phải Phật”. Đó chủ yếu là vì họ xem những lời nói bày tỏ phủ định làm huyền diệu, mà hoàn toàn chẳng muốn tự thân chứng ngộ Pháp thể, do đó mới xuất hiện tình trạng này.
Những lời trích dẫn trên, ý tứ của Tổ sư quá rõ ràng. Điều mà các Ngài phá dẹp là hai loại chấp trước:
Một là chấp tướng rời tánh, phát sinh thường kiến. Hai là chấp tánh rời tướng, trở thành đoạn diệt.
Điều mà các Ngài tán đồng là hai loại tỏ ngộ:
Một là tỏ ngộ tướng ngay nơi tánh, dụng chẳng lìa thể.
Hai là tỏ ngộ tánh ngay nơi tướng, thể không rời dụng.
Do đó nên biết, sự tướng chính là công dụng của tánh thể, tánh thể chính là bản thể của sự tướng. Nếu muốn khen ngợi tánh thể thì tức là khen ngơi sự tướng. Nếu muốn phá diệt sự tướng thì cũng chính là phá diệt tánh thể.
Tại sao vọng khởi tâm lấy bỏ, tạo thành hai nhận thức sai lầm trên?
Nếu tiến vào pháp môn chân thật bình đẳng thì chê bai hay khen ngợi đều không còn tồn tại.