Nếu chỉ đau đáu hận rằng lòng người chẳng bằng thuở xưa thì quá mịt mờ, không biết cậy vào đâu? (Quế... Lão Cư Sĩ Lý Bỉnh Nam | Dịch Giả :Cư Sĩ Bửu Quang Tự đệ tử Như Hòa | Xem: 24


Câu Hỏi

Vọng ngữ là chẳng thành thật, dối gạt, hoặc lời lẽ bịa đặt, nhưng trong xã hội hiện thời, mỗi lần gặp hội nghị, do mối quan hệ gì đó khống chế, thường phải thốt ra những lời chẳng thật lòng, cố nhiên người đó (người được khen ngợi một cách giả dối) bị lừa gạt, các nhân viên hiện diện cũng biết rõ là chuyện bịa đặt, nhưng đôi bên đều hiểu rõ lòng nhau, chẳng nói! Nếu không như vậy thì trên ghi chép, nếu không có gì để biểu thị, diễn đạt công lao, cấp trên cũng mong cầu loại “đánh nhau trên giấy” ấy để làm căn cứ hòng tuyên dương công đức của người lãnh đạo. Người ăn nói như thế do tình thế bất đắc dĩ thúc ép mà phải vọng ngữ, dường như đối với bản thân trọn chẳng có tội lỗi lớn lắm, nhưng tội lỗi ấy rốt cuộc thuộc về ai? Do vạn sự hưng khởi đều có nguồn gốc, nói chung phải có một người chịu trách nhiệm. Nếu không, làm sai sẽ trọn chẳng thể trừng phạt. Nếu chỉ đau đáu hận rằng lòng người chẳng bằng thuở xưa thì quá mịt mờ, không biết cậy vào đâu? (Quế Hướng Nguyên hỏi )

Trả Lời

Luận định về đạo và luận định thời thượng, rành rành là hai đường lối khác nhau. Đạo chủ yếu là bất biến, còn thời thượng thì quyền nghi. Nếu vọng ngữ có ích cho xã hội, quốc gia thì chẳng ngại tùng quyền. Trần Tư Bại hỏi Lỗ Chiêu Công có biết lễ hay chăng? Khổng Tử đáp: “Biết lễ”[31] là nhằm nói về ý này! Vô ích đối với xã hội, quốc gia thì chẳng chịu oan khuất, như Nhạc Chánh Tử chẳng chấp nhận cái đỉnh giả mạo là Sàm Đỉnh[32] chính là vì lẽ này! Vọng ngữ là chính mình chịu lỗi nhằm làm lợi người khác, đó là lợi ích chung. Đấy chính là bỏ mình để theo người khác. Nếu dối gạt người khác, để chính mình được lợi, quả thật đã tổn hại người khác mà cũng tổn hại chính mình. Lại nữa, một người ăn một người no, mọi người ăn mọi người no. Suy nghĩ điều ấy thì há còn có gì mờ mịt nữa ư?

Từ Ngữ Phật Học Trong Phần Vấn Đáp