Một môn Đốn giáo là pháp thích ứng cho hàng thượng căn. Quên duyên thanh tịnh tâm ý, đó là sự tu hành chân thật. Ở đây nói là vì người chấp trước vào pháp, sanh khởi cái thấy nghiêng lệch, một mực hủy hoại sự tướng, chẳng thấu rõ tông chỉ viên dung. Chỉ giải thích tình chấp hư vọng, lẽ nào lại dẹp trừ giáo pháp.
Cũng như một việc thấy Phật mà có năm cách nhìn khác nhau:
1/ Hàng Tiểu Thừa: thấy thân Phật tức là thân do cha mẹ sanh, ở ngoài tâm, có tướng hảo, phân chia ý thức huân tập, có sự phân biệt, chẳng biết nghĩa Duy thức nên thấy từ bên ngoài đến.
2/ Đại Thừa Sơ Giáo: thấy Phật chỉ là hóa hiện chẳng có tướng hảo, thật thể rỗng không, không có gì. Nên nói nếu từ nơi ba mươi hai tướng mà quán xét Như Lai thì Chuyển Luân Thánh Vương tức là Như Lai.
3/ Đại Thừa Chung Giáo: thấy Phật tướng hảo quang minh, nhất nhất đều đồng Chân tánh, thân tức là chẳng phải thân, chẳng phải thân tức là thân, Lý Sự vô ngại.
4/ Đốn Giáo: thấy Phật không có sự khác biệt trước sau thì đâu có sự ứng hiện khác nhau, cũng không có tướng hảo để thiết lập. Vì tất cả phân biệt chẳng phải lẽ thật, chỗ chân thật lìa niệm này gọi là thấy Phật.
5/ Nhất Thừa Viên Giáo: thấy Phật tức là chỗ chân thật lìa niệm này, chẳng những lý thể không sanh khởi hình tướng kia mà còn không trở ngại vạn vật hưng khởi. Đầy đủ y báo và chánh báo, bao quát Sự Lý, người và vật…tròn đầy sáng tỏ. Một sự vật khắp cả mười phương, tất cả thế giới thảy đều đồng thời ảnh hiện, giống như mạng lưới ngọc của Thiên Đế Thích.
Vả lại, một môn Duyên khởi, nếu là Đốn giáo thì chẳng nói về duyên khởi, tức là sự tướng làm cho chân lý chẳng hiện. Phải đợi tướng tiêu hết mới là thật tánh, nếu nói duyên khởi thì cũng như do mắt bệnh mà thấy hoa đốm giữa hư không. Nếu là pháp giới Viên giáo dấy khởi ắt một và nhiều thâu nhiếp lẫn nhau, hữu lực vô lực mới được thành lập. Một và nhiều vô ngại nhiếp nhập đồng thời, đó gọi là môn Đại duyên khởi.
Năm môn trên đều là lối vào còn chẳng quở trách Tiểu thừa, sợ phế bỏ môn quyền biến. Tại sao lại bài xích Viên giáo làm trở ngại đức chân thật?
Giáo lý Tông Thiên Thai nói:
“Nếu thấy Đại thừa không hoằng truyền giáo lý Tiểu thừa thì đánh mất môn phương tiện của Phật”.
Như các bậc Cao đức thuở xưa, dù có những lời nói bác bỏ cũng đều là vì mọi người mà dẹp trừ chấp trước. Thời nay chỉ bắt chước theo lời nói của các Ngài, nhưng chẳng biết ý của người xưa. Hơn nữa, hoàn toàn chưa bước vào môn Đốn giáo, chỉ phỉ báng bừa bãi, như thế thật rất lỗi lầm! Vậy phải nên thương xót họ.
Kinh Hoa Nghiêm, phẩm Ly Thế Gian thuộc giáo lý Viên đốn nói rằng:
“Phật tử! Đại Bồ Tát phải suy nghĩ thế này:
Đạo Giác ngộ Chân chánh Vô thượng lấy tâm làm gốc. Nếu tâm thanh tịnh thì có thể viên mãn tất cả căn lành, ở nơi sự giác ngộ của Phật ắt được tự tại. Muốn thành tựu đạo Giác ngộ Chân chánh Vô thượng tùy ý liền thành tựu. Nếu muốn đoạn trừ tất cả duyên chấp thủ, trụ ở nơi nhất hướng đạo, ta cũng có thể làm được nhưng ta không đoạn trừ. Vì muốn đạt đến sự giác ngộ rốt ráo của Phật nên cũng không chứng ngay Vô thượng Bồ đề.
Tại sao?
Vì mãn bổn nguyện, thực hành hạnh Bồ Tát giáo hóa chúng sanh cùng tận tất cả thế giới. Đó là tâm thệ nguyện Đại thừa giống như Kim cang”.
Thế nên, đuổi theo duyên trái với bản tánh, tích lũy tạp nhiễm thì trở thành phàm phu; lìa duyên cầu chứng đắc, đắm chìm nơi không thì trở thành Tiểu thừa.
Duyên và tánh vô ngại tức là Đại Bồ đề; chẳng đoạn trừ môn trần lao mà có thể thành tựu hạt giống vô vi; chẳng đắm chìm trong biển Thật tế mà hay theo lượng sóng hữu tác. Chơn Tục dung thông, Có Không chẳng ngưng trệ. Như thế, đáng gọi là thực hành phi đạo mà thông đạt chánh đạo, ở ngay nơi thế pháp mà đầy đủ Phật Pháp.