1. Lý Sự vô ngại:
Lý chỉ vô vị, Sự chỉ hữu vi. Tuy trọn ngày làm mà chưa từng hữu vi, tuy trọn ngày không làm mà chưa từng vô vi. Hữu vi và vô vi đã chẳng phải một, cũng chẳng phải khác, đều bắt nguồn nơi Pháp tánh, đồng với hư không.
Nếu nói là “một” thì trong kinh Nhân Vương nói rằng: “Chư Bồ Tát đối với công đức hữu vi và công đức vô vi đều được thành tựu”, nếu chỉ là “một”, ở đây không nên nói có hai loại công đức.
Nếu nói là “khác” thì trong kinh bát Nhã cũng bảo rằng: “Không thể tách rời hữu vi mà nói vô vi, không thể tách rời vô vi mà nói hữu vi”.
Do đó “Lý và Sự” tương tức, chẳng phải đoạn chẳng phải thường, sanh khởi và tịch diệt đồng thời, nơi nơi viên dung vô ngại.
2. Quyền Thật song hành:
Thật là chỉ lý chân thật, Quyền là chỉ pháp môn quyền biến hóa độ. Từ chỗ chân thật mà sanh khởi giáo hóa thì ngoài chân thật không có quyền biến; thông qua vết tích mà được căn bản thì ngoài quyền biến không có chân thật.
Nếu trước và sau thầm hợp tông chỉ đồng nhất thì “Quyền” và “Thật” có thể cùng thực hành, không cách ngại chi cả. Sự phá dẹp và chiếu soi đồng thời, thế thì bản thể và hiện tượng sẽ đồng loạt hiện rõ.
3. Nhị đế cùng trình bày:
Chư Phật thường y vào Nhị đế Chân và Tục mà thuyết pháp.
Tại sao?
Bởi vì Tục đế là văn cú hiển bày chân lý, biết rõ Tục đế vốn không tự tánh tức là Chân đế. Cho nên nói, nếu không thấu suốt Tục đế thì cũng không thấu suốt Đệ nhất nghĩa đế (Chân đế). Vì vậy, Chân đế không đợi kiến lập mà thường luôn hiện rõ. Tục đế không đợi dẹp bỏ mà tự nó rỗng không.
Nhị đế đồng thời tồn tại, như sự quan hệ của sóng và nước. Song, nước bao hàm tất cả sóng, sóng và nước không thể phân chia; sóng thấu suốt cội nguồn của nước, động và ướt một mé bình đẳng.
4. Tánh Tướng dung thông:
Kinh Vô Lượng Nghĩa nói: “Vô lượng vô số nghĩa lý đều từ một pháp mà sanh khởi”.
Pháp đó chính là chân tâm. Từ một chân tâm này có đủ hai ý nghĩa “bất biến” và “tùy duyên”.
“Bất biến” là chỉ lý tánh. “Tùy duyên” là chỉ sự tướng. Lý tánh là bản thể của sự tướng, sự tướng là tác dụng của lý tánh.
Mọi người do không thấu rõ cội nguồn trong đó, vì vậy mà vọng sanh những tranh luận. Hiện nay, có người phá dẹp sự tướng là vì không rõ tác dụng của tâm; có người phản đối lý tánh là vì không biết bản thể của tâm. Nếu như có thể dung thông thì sự lấy bỏ đều dứt hẳn.
5. Thể Dụng tự tại:
Thể ở đây là chỉ cho lý thể của Pháp tánh, còn Dụng chỉ cho sự tướng của trí tuệ ứng đối; toàn Thể là toàn Dụng, như thế Dụng cũng chẳng phải là một; toàn Dụng là toàn Thể, như thế Thể cũng chẳng phải là khác.
Dụng ở ngay nơi Thể, Thể hoàn toàn không cách ngại Dụng; Thể ngay nơi Dụng, tuy động Dụng mà cũng không mất Thể. Cho nên, nhất vị mà phân chia ra làm hai, tự tại vô ngại.
6. Có Không làm thành nhau:
Là chỉ cho tất cả vạn pháp vốn không có tướng cố định, chúng thành tựu lẫn nhau, phá hoại lẫn nhau, thâu nhiếp lẫn nhau, hỗ trợ lẫn nhau.
Không dựa vào Có mà xác lập. Có nương nơi nhân duyên mà sanh, bản chất là rỗng không; Có nhờ vào Không mà thành lập, do không thật thể nên là nhân duyên hòa hợp.
Không và Có do ý nghĩa không đồng mà hiển bày sai biệt, mọi người dựa vào nhận thức của riêng mình mà phân biệt đối đãi. Ở nơi người mê vọng mà nhìn thì tướng trạng vạn vật đều không đồng nhau; ở nơi người giác ngộ thì kiến giải của bậc Thánh ba thừa không khác.
Tại sao?
Ví như nói có một pháp, Tiểu thừa xem là thật; Đại thừa Thỉ giáo quán sát nó là huyễn có; Đại thừa Chung Giáo thì thấy sắc và không vô ngại, do Không chẳng giữ tự tánh, tùy duyên mà sanh khởi các loại sự tướng; Đốn giáo thì cho rằng tất cả sự vật đều là Chân tánh. Còn ở nơi hàng Viên giáo mà nhìn, tất cả sự vật đều về nơi pháp giới vô tận duyên khởi.
Nếu có thể dung thông như thế liền thành tựu Chân không Diệu hữu. “Hữu” có thể bày muôn đức, còn “Không” thì có thể thành tựu tất cả.
7. Chánh hạnh và Trợ hạnh gồm tu:
Chánh tức là chủ, trợ tức là bạn. Nhân có bạn mà thành lập chủ, không có trợ hạnh thì chánh hạnh không thể viên mãn; nương theo chủ mà thành lập bạn, không có chánh hạnh thì trợ hạnh cũng không từ đâu mà thành lập.
Cho nên chủ và bạn phải làm thành lẫn nhau, chánh và trợ phải gồm đủ. Cũng là Chỉ Quán vận hành song song, ẩn và hiển phát động lẫn nhau, trong và ngoài bồi đắp nhau, trí tuệ và trì giới đồng thời xem trọng.
8. Đồng Dị bình đẳng:
Đồng là chỉ cho dựa vào lý thể bất biến. Dị là chỉ cho từ nơi sự tướng tùy duyên. Chính vì lý thể bất biến nên hay tùy duyên; chính vì tùy duyên nên bất biến. Chỉ vì có lý thể không khác nên mới tạo thành sự tướng sai biệt, chỉ vì có sự tướng sai biệt nên mới thiết lập pháp môn tương đồng.
Nếu như có sai biệt (dị) thì bị sai biệt phá hoại, đó là vì mất đi lý thể. Nếu như có tương đồng thì không thể thành lập tương đồng, đó là vì vô dụng.
Do đó, trong tương đồng không có tương đồng mà có sai biệt, trong sai biệt không có sai biệt mà có tương đồng. Chấp trước thì sẽ rơi vào sai lầm đoạn thường, dung thông thì thành tựu Phật Pháp.
Cho nên, trong kinh nói:
“Kỳ lạ thay! Thế Tôn ở trong chỗ không sai biệt mà diễn thuyết sự sai biệt của các pháp”.
9. Tu và Tánh không hai:
Tánh đây là chỉ cho cái vốn có, hoàn toàn chẳng do quán sát tư duy mà thành. Tu là chỉ cho sự tu hành trong hiện tại, do trí tuệ mà được hiện bày.
Do sự Tu có thể hiển bày Tánh vốn có, do bản Tánh mà phát khởi sự Tu trong hiện tại. Toàn bản Tánh thành tựu sự tu, toàn sự Tu thành tựu bản Tánh. Tu và Tánh trên bản chất không hai, chỉ từ khía cạnh nhân duyên mà nhìn thì dường như có sự phân chia.
10. Nhân Quả không sai:
Ở đây là nói nhân từ quả khởi, quả mãn thì mới trở thành nhân; quả theo nhân sanh, nhân viên thì có thể thành lập quả.
Nhân và quả ở trên thời gian tuy có sự phân chia trước sau, nhưng từ lý thể mà nói thì đồng thời không trước sau. Cả hai hỗ trợ và thù đáp lẫn nhau, nghiệp dụng không mất.
Hỏi: Các điều trình bày trong tập này xứng với những căn cơ nào, được những lợi ích gì?
Đáp:
Mình và người đều lợi ích, căn cơ đốn và tiệm đều thâu nhiếp.
Về phương diện lợi mình, đây là môn Viên giáo trợ giúp đạt đạo, là chiếc gương huyền diệu của sự tu hành. Về phương diện lợi người, đây là vầng nhật tỏa sáng cho những người ngưng trệ nơi chân thật, là lương y chữa bệnh khiến chấp đoạn thường.
Từ khía cạnh Đốn ngộ mà nói thì không trái với pháp môn Tự Tánh Duyên Khởi, có thể thành tựu hạnh pháp giới. Từ khía cạnh Tiệm tu mà nói thì tránh khỏi việc phế bỏ giáo pháp phương tiện, rốt cuộc trở về Phật thừa cứu cánh.
Nếu người tin được tức là tiếp nhận lời dạy của Phật. Nếu người chê bai tức là hủy báng ý chỉ của Phật. Tin tưởng và hủy báng đều có quả báo, nhân quả rất rõ ràng.
Nơi đây, tôi trình bày sơ lược một hạt cát trong biển cả giáo pháp, đem bố thí khắp cả chúng sanh trong pháp giới. Nguyện hoằng dương chánh đạo, dùng đây để báo đáp ân đức rộng lớn của Phật Tổ.
Tụng rằng:
Bồ đề không phát mà phát
Phật đạo vô cầu nên cầu
Diệu dụng vô hành mà hành
Chân trí vô tác mà tác
Khởi bi tỏ ngộ đồng thể
Hành từ thâm nhập vô duyên
Không xả bỏ mà bố thí
Không giữ gìn mà đủ giới
Tiến tu rõ không chỗ khởi
Tập nhẫn thấu chẳng tổn thương
Bát Nhã rõ cảnh vô sanh
Thiền định biết tâm vô trụ
Tỏ không thân mà đủ tướng
Chứng vô thuyết mà luận bàn
Xây dựng đạo tràng trăng nước
Trang nghiêm thế giới tánh không
Bày biện vật dụng huyễn hóa
Cúng dường Như Lai bóng vang
Sám hối tội tánh vốn không
Khuyến thỉnh Pháp thân thường trụ
Hồi hướng rõ vô sở đắc
Tùy hỷ phước bằng Chân Như
Tán thán ta người rỗng rang
Phát nguyện năng sở bình đẳng
Lễ bái pháp hội ảnh hiện
Hành đạo cất bước hư không
Đốt hương thấu suốt Vô sanh
Tụng kinh tỏ thông Thật tướng
Tán hoa hiển bày vô trước
Khảy tay bày tỏ khử trần
Thực hành Lục độ chẳng thật
Tu tập vạn hạnh không hoa
Thâm nhập biển tánh duyên sanh
Thường dạo pháp môn như huyễn
Thệ đoạn trần lao vô nhiễm.
Nguyện sanh tịnh độ duy tâm
Được sanh trên thực tế lý địa
Ra vào vô đắc quán môn
Hàng phục ma quân bóng gương
Làm mọi Phật sự trong mộng
Rộng độ chúng sanh như huyễn
Đồng chứng Bồ đề tịch diệt.