Câu hỏi này quá tản mạn, hãy nên quy nạp lại cho có thứ tự:
- Một, “nạn lũ lụt trong đời các vị thánh vương Nghiêu, Thuấn, nếu dùng cộng nghiệp nhân quả ba đời để giải thích, bỏ sót những điều có thể thấy rõ như địa lý và khí hậu tự nhiên, sẽ khó thể khiến cho người khác thật sự vui vẻ, tin phục”. Ông chẳng nghe ư? Luận định sự việc thì cần phải phù hợp “nhân, duyên, quả”, chưa từng nói điều này mà bỏ sót điều kia. Cộng nghiệp là nhân, địa lý và khí hậu là duyên, tai nạn lũ lụt lớn chính là quả. “Pháp chẳng dấy lên một mình”, “chẳng có duyên, sẽ không sanh”. Hiểu rõ những điều này, ắt sẽ biết Phật pháp nói đến “duyên” thì phần nhiều là những thứ có thể thấy trong hiện tại. Bất quá vì khế hợp các căn cơ mà nói đơn giản, hay nói phức tạp, phương tiện bất đồng mà thôi.
- Hai, “hết thảy các sự vật đều có luật nhân quả tồn tại, cần gì cứ phải đối với họa phước, nhất định phải dùng thiện ác báo ứng để giải thích”. Đọc sách phải thông đạt, chớ nên câu nệ, chấp trước. “Ác” không nhất định là nói về giết, trộm, dâm, [chẳng hạn như] ý nghiệp ngu si cũng là ác. Thiện không nhất định nói về thí, giới, nhẫn; một độ trí huệ (Bát Nhã Ba La Mật) cũng là thiện. Gặp cảnh nguy mà có thể chế ngự, đánh thắng, đó là vị tướng có trí. Chế ngự, đánh thắng là “phước quả”, trí huệ của vị tướng chính là nhân lành. Mưu tính mà không biết ẩn giấu cơ mưu sẽ hỏng chuyện, chẳng biết ẩn giấu mưu mô là kẻ ngu. “Hỏng chuyện” là họa quả, “kẻ ngu mưu tính” là cái nhân ác. Nho gia cũng nói: “Làm lành, trăm điều tốt lành giáng xuống. Làm điều bất thiện, trăm nỗi tai ương giáng xuống”. Bàn luận nhân quả mà nói tới thiện, ác, họa, phước thì chính là chánh thuyết.
- Ba, “kẻ ác kinh doanh giàu có, người lành gặp tai nạn xe cộ, cần gì phải dùng chuyện thiện ác đời trước để giải thích, không tìm tòi xem người ấy có tài kinh doanh hoặc [chẳng chú ý] trên đường phố hay không”. Người sanh về Cực Lạc, ắt gieo cái nhân Cực Lạc. Kẻ sanh vào Sa Bà, há chẳng có cái nhân trong Sa Bà? Đã biết là [nhân quả] thông ba đời, sẽ chẳng phải chỉ luận định đời trước! Đối với những ý khác, có thể suy nghĩ về “các pháp do nhân duyên sanh” thì sẽ dễ hiểu được!